Ish grafigi: 5/2, smenali ish yoki yarim kunlik ish
Toza Ish tahririyati
Grafik tanlashda avval o'zingizga kerakli narsani aniqlang: to'liq oylikmi, o'qish yoki oilaga vaqtmi, kechasi ishlashga tayyormisiz. 5/2 — haftada besh kun ish va ikki kun dam olish. Smenali ishda xodimlar navbat bilan ishlaydi, yarim kunlik ishda esa kun yoki hafta qisqaroq bo'ladi.
Grafik — maosh bilan teng muhim shart: uni vakansiyada qidiring va ish beruvchidan aniq so'rang.
Asosiy grafiklar
- 5/2 — dushanbadan jumagacha yoki boshqa besh kun ish, ikki kun dam. Ofis, ombor va ko'p do'konlarda uchraydi.
- 6/1 — haftada olti kun ish, bir kun dam. Savdo va xizmat ko'rsatishda keng tarqalgan.
- 2/2 yoki smenali — ikki kun ish, ikki kun dam yoki kunduzgi va kechki smenalar navbat bilan. Kafe, call-markaz, qo'riqlash va ishlab chiqarishda ko'p.
- Yarim kunlik ish — kuniga bir necha soat yoki haftada bir necha kun. Kuryer va ofitsiant vakansiyalarida tez-tez uchraydi.
Qonun nima deydi
O'zbekiston Mehnat kodeksi ish vaqti bo'yicha asosiy chegaralarni belgilaydi:
- 182-modda: odatiy ish vaqti besh yoki olti kunlik ish haftasida haftasiga qirq soatdan oshmaydi;
- 185-modda: odatiy ish vaqtida kunlik ish (smena) besh kunlik haftada sakkiz soatdan, olti kunlik haftada yetti soatdan oshmaydi;
- 199-modda: ish vaqti jamlab hisobga olinsa, smena uzunroq bo'lishi mumkin, lekin o'n ikki soatdan oshmaydi, hisob davridagi jami soatlar esa me'yordan oshmasligi kerak;
- 186-modda: to'liqsiz ish vaqti (to'liqsiz ish kuni yoki to'liqsiz ish haftasi) tomonlarning kelishuvi bilan belgilanadi, haq esa ishlangan vaqtga yoki bajarilgan ishga mutanosib to'lanadi;
- 192-modda: ketma-ket ikki smena ishlatish taqiqlanadi, smenalar orasidagi dam olish ovqatlanish tanaffusi bilan birga kamida o'n ikki soat bo'lishi kerak;
- 188-modda: tungi vaqt — soat 22:00 dan 6:00 gacha;
- 264-modda: tungi vaqtdagi ish kamida bir yarim barobar haq bilan to'lanadi.
To'liqsiz ish vaqtida ham ta'til, mehnat staji va boshqa mehnat huquqlari cheklanmaydi (186-modda). Kodeks matni lex.uz saytida bor. Ayrim toifalar, masalan o'n sakkiz yoshgacha bo'lganlar uchun qisqaroq ish vaqti belgilangan.
Qaysi grafik kimga mos
To'liq oylik va barqaror kun tartibi kerak bo'lsa — 5/2 yoki 6/1. Kuningiz oldindan ma'lum, ammo boshqa ishlarga vaqt kam qoladi.
O'qisangiz yoki kichik bolangiz bo'lsa — yarim kunlik ish yoki 2/2. Bo'sh kunlarni oldindan rejalashtirish mumkin. Yarim kunlik ishda maosh ham ishlangan vaqtga qarab kamroq bo'lishini hisobga oling.
Kechki yoki tungi smenaga tayyor bo'lsangiz — kafe, ombor, qo'riqlash va call-markaz vakansiyalariga qarang. Tungi soatlar uchun qo'shimcha haq qanday hisoblanishini oldindan so'rang.
Ish beruvchidan nimani so'rash kerak
Vakansiyada «smenali» yoki «5/2» deb yozilgan bo'lsa ham, tafsilotlar ko'pincha yozilmaydi. Qo'ng'iroqda aniqlang:
- Ish soat nechada boshlanib, nechada tugaydi?
- Tushlik yoki dam olish tanaffusi bormi, qancha?
- Smena necha soat va grafik oldindan qachon ma'lum bo'ladi?
- Dam olish kunlari doimiymi yoki har hafta o'zgaradimi?
- Qo'shimcha soatlar bo'ladimi va ular qanday to'lanadi?
- Bayram kunlari ishlash kerakmi?
Javoblarni yozib qo'ying va ishga kirishda grafik mehnat shartnomasida yoki ichki tartib qoidalarida qanday yozilganini ko'ring.
Yo'l vaqtini ham hisoblang
Uyingizdan uzoq joyda erta smena yoki kechki smena bo'lsa, jamoat transporti qatnamaydigan soatlarga to'g'ri kelishi mumkin. Birinchi va oxirgi avtobus yoki metro vaqtini oldindan biling.
Grafigi sizga mos vakansiyalarni bosh sahifada kasb va tuman bo'yicha saralab toping. Boshqa maslahatlar maqolalar ro'yxatida.